Σύντομη αναφορά στα σημαντικότερα κάστρα και μνημεία των Κυθήρων

Ένα ακόμη απομεινάρι της Ενετοκρατίας στο νησί αποτελεί το κάστρο του Μυλοποτάμου, χτισμένο σε στρατηγικό (όπως είναι λογικό) σημείο στις πλαγιές του χωριού με το οποίο οι Βενετοί έλεγχαν τα δυτικά παράλια του νησιού και κατ ' επέκταση την πλευρά της θάλασσας προς το Ιόνιο πέλαγος. Στη πύλη του φρουρίου η χρονολογία 1565 μας ενημερώνει για την οικοδόμησή του, ενώ εσωτερικά δημιουργήθηκε οικισμός από σπίτια τα οποία κατοικούνταν μέχρι τη δεκαετία του '50. Το κάστρο περικλείει μια μεσαιωνική νεκρόπολη. Στη μοναδική επιβλητική πύλη του φρουρίου υπάρχει το φτερωτό λιοντάρι, έμβλημα του Αγίου Μάρκου και της πανίσχυρης τότε Βενετίας. Όπως και τα υπόλοιπα φρούρια έτσι και του Μυλοποτάμου περικλείει εκκλησίες, 9 στον αριθμό, που ανήκουν στο 16ο - 17ο αιώνα γεμάτες τοιχογραφίες εξαιρετικής τέχνης. Οι αξιοθαύμαστες για την αρχιτεκτονική τους εκκλησίες αναφορικά είναι οι εξής :  Παναγία Μεσοσπορίτισσα, Προφήτης Ηλίας, Άγιος Αθανάσιος, Άγιος Ιωάννης Θεολόγος, Άγιοι Ανάργυροι, Άγιος Νικόλαος, Άγιοι Πάντες, Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος, Άγιος Δημήτριος.

Το 3ο Βενετσιάνικο οχυρό που χτίστηκε στα Κύθηρα είναι το μικρό καστέλο του Αυλαίμονα στην είσοδο του λιμανιού. Αυτό το οχυρό χτίστηκε στα ανατολικά του νησιού για να ελέγχει την πλευρά του νησιού προς το Αιγαίο πέλαγος ενώ τα άλλα δυο ελέγχουν το Ιόνιο και το Κρητικό. Ο Αυλαίμονας, το Καψάλι και η Αγία Πελαγία ήταν κατά την εποχή εκείνη τα σπουδαιότερα λιμάνια των Κυθήρων. Στην ακμή του, το ερειπωμένο σήμερα Καστέλο, είχε πολεμίστρες, παρατηρητήρια και κανόνια. Κοντά στο Καστέλο, στη θάλασσα του Αυλαίμωνα ναυάγησε κατά το Σεπτέμβριο του 1802 το πλοίο ΜΕΝΤΩΡ με το οποίο ο λόρδος Έλγιν μετέφερε τα μάρμαρα του Παρθενώνα. Έτσι για ένα διάστημα τα μάρμαρα βρέθηκαν στο βυθό της θάλασσας των Κυθήρων μέχρι που ήρθε καράβι με δύτες από τη Μάλτα και τα ανέλκυσαν. Το καστέλο έχει ένα εσωτερικό διάδρομο με 14 τόξα. Στις αναστηλωτικές εργασίες που πραγματοποιήθηκαν πριν από μερικά χρόνια, στερεώθηκαν και συναρμολογήθηκαν τα 11 από αυτά.

Η κατεστραμμένη βυζαντινή καστροπολιτεία που κάποτε ήταν πρωτεύουσα του νησιού. Χτίστηκε από Μονεμβασίτες το 12ο αιώνα και ονομάστηκε πόλη του αγίου Δημήτριου. Είναι ένα φυσικό οχυρό με ένα βαθύ φαράγγι γύρω με τεφροκόκκινους βράχους. Μέσα σ’ αυτό το βυζαντινό κάστρο χτίστηκαν πολλές εκκς οι οποίες σήμερα είναι ερειπωμένες με σωζόμενα τμήματα τοιχογραφιών. Η πολιτεία καταστράφηκε το 1537 από τον αρχιναύαρχο του τούρκικου στόλου Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα τη "μαύρη φοβέρα" του αρχιπελάγους, ο οποίος κούρσεε ην πολιτεία, κατάσφαξε πολλούς κάτοικους, πυρπόλησε και ρήμαξε την άλλοτε ζωντανή πρωτεύουσα η οποία από τότε δεν ξανακατοικηθηκε ποτέ πια. Λίγο πριν από το κάστρο είναι χτισμένος ο ναός της αγίας Βαρβάρας εξαίρετο δείγμα μονεμβασιώτικης αρχιτεκτονικής με τις τελειότερες αναλογίες.