Αρχική  |  ο Δήμος  |  Επικοινωνία

Ιστορικά στοιχεία

20ος αιώνας

Το κύριο χαρακτηριστικό του 20ου αιώνα στα Κύθηρα είναι η μεγάλη μετανάστευση, η οποία είχε αρχίσει, όπως είδαμε, δειλά από το 18ο αιώνα και εντάθηκε το 19ο, από τα μέσα του οποίου άρχισε το έντονο μεταναστευτικό ρεύμα προς τη Σμύρνη. Η μεγάλη παρουσία κυθηραϊκής καταγωγής πληθυσμού στη Σμύρνη, που έφτασε την εποχή της καταστροφής το 1922 να αριθμεί 14.000 άτομα και ήταν η πολυπληθέστερη ομάδα από τον ελληνικής καταγωγής πληθυσμό της περιοχής, άφησε έντονα τα σημάδια της. Με κέντρο τον Κουκλουτζά η κυθηραϊκή παροικία διέθετε δικά της σχολεία και εκκλησίες και είχε σημαντική συμμετοχή σε γηροκομεία και νοσοκομεία, τα οποία συντηρούσε η ευμάρεια που προερχόταν από την επιτυχημένη παρουσία των Κυθηρίων στην οικονομική ζωή του τόπου. Δυστυχώς το ζωντανό αυτό τμήμα της Κυθηραϊκής Διασποράς είχε την τύχη του υπόλοιπου ελληνικού στοιχείου της περιοχής μετά την τραγική Καταστροφή του 1922. Οι περισσότεροι Κυθήριοι πρόσφυγες, όσοι γλίτωσαν από την τούρκικη θηριωδία,photo3 διασκορπίστηκαν σχεδόν σε όλο τον κόσμο. Κύριοι τόποι προορισμού ήταν, φυσικά, η Ελλάδα, η Αίγυπτος και η Αυστραλία σε δεύτερη φάση. Οι πρόσφυγες που έφθασαν στην Ελλάδα σε πολυπληθείς ομάδες είχαν κύριους προορισμούς, την περιοχή της Αττικής, τη Θεσσαλονίκη και τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Στις περιοχές αυτές ανιχνεύονται με ευκολία και σήμερα πολλά Κυθηραϊκά επώνυμα, κατάλοιπα των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής. Στα Κύθηρα δεν έφτασαν τότε παρά λίγες εκατοντάδες προσφύγων από τη Σμύρνη, οι περισσότεροι κυθηραϊκής καταγωγής.
Το κύμα της μετανάστευσης είχε ήδη ενταθεί από τα πρώτα χρόνια του 20ου αιώνα και μεγάλες ομάδες Κυθηρίων βρέθηκαν στις Η.Π.Α και την Αυστραλία, όπου ιδρύθηκαν γρήγορα πολλοί σύλλογοι με κύριο γνώρισμα τους τη νοσταλγία και την αγάπη των μελών τους για τη γενέτειρα, την οποία ήταν πολύ δύσκολο να επισκέπτονται, λόγω των συγκοινωνιακών συνθηκών της εποχής. Αξίζει να σημειωθεί πως οι περισσότεροι μετανάστες έφευγαν χωρίς τις οικογένειες τους, όσοι είχαν ήδη οικογένεια και πολλοί από αυτούς δεν γύρισαν ποτέ πίσω. Κατά τους Βαλκανικούς πόλεμους του 1912-3 κατά εκατοντάδες συνέρρευσαν στην Ελλάδα εθελοντές από τις Η.Π.Α κυρίως, για να υπηρετήσουν την πατρίδα στην κρίσιμη περίοδο των πόλεμων. Πολλοί από αυτούς, που δεν είχαν επιτύχει στον τόπο που είχαν καταφύγει βρήκαν τότε μια εύσχημη δικαιολογία επιστροφής.
Στον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο τα Κύθηρα πέρασαν μια ολιγόμηνη, αλλά αξιομνημόνευτη, περιπέτεια, όταν προσχωρήσαν στο κίνημα του Βενιζέλου και αποτέλεσαν για λίγο καιρό Αυτόνομη περιοχή με δική της διοίκηση και υπηρεσίες και ισχυρούς δεσμούς με τη βενιζελική Κρήτη, αλλά και τη Μεγάλη Βρετανία, η οποία ενίσχυε την κίνηση του Ελ.Βενιζέλου. τότε μάλιστα το ιδιότυπο κυθηραϊκό κρατικό μόρφωμα είχε κηρύξει και τον πόλεμο (!) στη Γερμανία αποδεχόμενο τα σχετικά διατάγματα του Βενιζέλου και, κατά μια εκδοχή, μετά την πλήρη επικράτηση του Βενιζέλου και την απομάκρυνση του βασιλιά, όταν διαλύθηκε και η αυτόνομη διοίκηση των Κυθήρων, οι τοπικές αρχές ‘ξέχασαν’ να αποκαταστήσουν τα πράγματα με τη Γερμανία.
Στη Γερμανοϊταλική κατοχή που ακολούθησε το Β’ Παγκόσμιο πόλεμο ο πληθυσμός του νησιού ανέβηκε στα 15.000 άτομα. Αρχικά το νησί είχαν καταλάβει οι Ιταλοί και αργότερα το παρέδωσαν στους Γερμανούς, που κατασκεύασαν μικρές βάσεις στο Καψάλι (Τράχηλας),Αγία Ελέσα και Καραβά. Τα Κύθηρα ήταν το πρώτο μέρος ελληνικής γης που απελευθερώθηκε από τα στρατεύματα κατοχής. Συμμαχικές δυνάμεις (κυρίως Βρετανοί) με ελληνική συμμετοχή έφθασαν με πλοία στον Αυλαίμονα από τη Μέση Ανατολή και στις 15 Σεπτεμβρίου 1944 αποβιβάστηκαν στο Καψάλι.
Αμέσως μετά την κατοχή ένα νέο μεταναστευτικό ρεύμα, πιο έντονο από κάθε άλλη φορά, σάρωσε τα Κύθηρα και σε δυο δεκαετίες ερήμωσε κυριολεκτικά το νησί αφήνοντας έρημα τα χώρια και ακαλλιέργητη τη γη. Συμπαγείς ομάδες πληθυσμού έφυγαν προς δυο, κυρίως, κατευθύνσεις. Εσωτερικά προς την Αθηνά και τον Πειραιά, όπου ήδη είχε δραστηριοποιηθεί με επιτυχία μεγάλη ομάδα Κυθηρίων από τα τέλη του προηγούμενου αιώνα και εξωτερικά προς την Αυστραλία, όπου έφθαναν πλέον κατά εκατοντάδες οι Κυθήριοι. Έφθασε έτσι, ο κυθηραϊκής καταγωγής πληθυσμός στη χώρα αυτή να υπολογίζεται από τις αρχές της σε 60.000 άτομα. Το γεγονός ότι το νησί αποτέλεσε σταυροδρόμι πολιτισμών και διατήρησε μεγάλο μέρος της πολιτιστικής του κληρονομιάς οδήγησε στην ανακήρυξή του σε πολιτιστικό μνημείο της Ευρώπης.
Στην εποχή μας μερικές χιλιάδες Κυθήριοι είναι εγκατεστημένοι στην Αθηνά και στον Πειραιά, στον οποίο υπάγεται διοικητικά το νησί από το 1928 και αποτελούν δραστήρια μέλη της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας, οργανωμένα σε πολλούς συλλόγους με σημαντική δραστηριότητα. Οι σύλλογοι Κυθηρίων στο εξωτερικό προσπαθούν να διατηρήσουν τους δεσμούς με τη γενέτειρα, όμως οι νεότερες γενιές δεν έχουν την ίδια τάση για ισχυροποίηση των δεσμών αυτών, παρά την αγάπη τους για τον τόπο των προγόνων τους. Τελευταία εμφανίζεται μια ισχυρή ροπή για να αναζητήσουν τις ρίζες τους και την καταγωγή τους πολλοί ομογενείς από το εξωτερικό, που έχουν χάσει την επαφή λόγω της παρόδου πολλών χρόνων και της αποξένωσης με τον τόπο καταγωγής. Ένα δραστήριο σωματείο στην Αθηνά, η Εταιρία Κυθηραϊκών Μελετών, έχει βοηθήσει και στην κατεύθυνση αυτή κάνοντας σειρά εκδόσεων από τις πήγες της Κυθηραϊκής Ιστορίας από το πλούσιο Ιστορικό Αρχείο του νησιού, στο οποίο διατηρούνται έγγραφα από το 16ο αιώνα.